Kemaliye Gezi Rehberi – Orda Bir Köy Var Uzakta

Orda bir köy var, uzakta
O köy bizim köyümüzdür.
Gezmesek de, tozmasak da
O köy bizim köyümüzdür.’

Şair Ahmet Kudsi Tecer’in şiirinin ilk dizeleri ile önce Kemaliye ilçesi sonra şairin babasının köyü Apçağa köyünü gezeceğiz bu yazımızda. 

Niçin Kemaliye

Malatya’ya farklı bir gezi amacıyla İzmir’den araba ile yola çıktık. Gezgin olarak Malatya’ya gitmişken doğa harikası olarak bildiğimiz Kemaliye’yi görmeden olmaz dedik. Kemaliye’nin yakınından uzağından geçenlere, bizim gibi en az bir günlerini ayırmalarını, geçmeyenlere de özel olarak gezi programlarına almalarını öneririm.

Leonardo da Vinci (1452-1519):  İtalyan Rönesans döneminin dahi sanatçılarından, Floransalı ressam, heykeltıraş,  mühendis, müzisyen ve bilim adamı. Müthiş bir yetenek, yüzyıllar öncesinden günümüz uçak ve denizaltılarını öngören çizimler yapmış. Yaşamı boyunca uçmayı hayal etmiş. Ancak birçok şey öğrenmeye meraklı bu Rönesans aydınının  başladığı işleri yarım bırakmak gibi ufak bir de kusuru var. En önemli eserleri Son Akşam Yemeği, Mona  Lisa .

Michelangelo Buonarroti (1475-1564): İtalyan Rönesans döneminin dahi sanatçılarından, Floransalı ressam, heykeltıraş, mimar ve şair. Birkaç sanat dalıyla ilgili olmasına rağmen kendini daima bir heykeltıraş olarak nitelendirmiş. Gelmiş geçmiş tüm zamanların en iyi ressam ve heykeltıraşı olarak kabul ediliyor. Ölümünden sonra değer verilen birçok sanatçının aksine dehası yaşarken kabul görmüş ve takdir edilmiş.  En önemli eserleri Pieta, Sistina Şapeli tavan resimleri, Son Yargı, Davud

Coğrafi Konum ve Ulaşım 

Eski adı Eğin olan Kemaliye adını, Mustafa Kemal Atatürk’ten almış. Atatürk Eğin’in Kurtuluş Savaşındaki rolü nedeniyle bu ilçeye 1922 yılında kendi adının  verilmesini önermiş.

Bugün Erzincan’a bağlı olan ilçe, önce Elazığ’a sonra da Malatya’ya bağlanmış. Haritada da görüldüğü gibi ilçe nerede ise her üç ile de aynı mesafede; Erzincan’a 163, Malatya’ya 175 ve Elazığ’a 145 km uzaklıkta. Bu illere havayolu ile ulaşıp araç kiralayarak Kemaliye’ye  ulaşılabilir.  Engebeli bir arazi yapısı olması nedeniyle yolculuk her   üç ilden de özel araçlarla yaklaşık 2.5 saat kadar sürmekte. Malatya ve Elazığ’dan gelen yol, Malatya’nın ilçesi Arapgir’de birleşerek Kemaliye’ye  ulaşmaktadır. Ayrıca Ankara-Kars arasında sefer yapan Doğu Ekspresi  ile Kemaliye’ye yakın bir ilçe olan  Bağıştaş istasyonundan ulaşılabilir. Bağıştaş istasyonundan Kemaliye’ye servis araçları bulunmakta. 

İlçe doğudan Munzur dağları silsilesi, batıdan ise Sarıçiçek dağları ile çevrili olup, denizden yaklaşık 900 metre yükseklikte ve  Fırat nehrine karışan Karasu tarafından ikiye ayrılmakta. Keban baraj gölünün kıyısında yüksek bir vadide yerleşilmiş. Bölgede mikro klima iklimi görülmektedir.  

Eğin halıları ile ünlü. Tarımdan çok meyve yetiştiriciliği yapılmakta; ceviz, elma ve dut başlıca ürünleri arasında. Eğin dutu ve pekmezi bu nedenle meşhur.  

Tarihi

İlçe önce Pers’lerin , sonra Roma ve Bizans egemenliğinde kalmış. Malazgirt savaşı ile Türklerin eline geçmiş, Selçukluların Anadolu’ya egemen olmasıyla da Selçuklu egemenliği başlamıştır. Osmanlı İmparatorluğu zamanında Kafkasya’dan ailelerin Eğin’e yerleştirilmesi,  bu ailelerin İstanbul’da et satışını yönetmeleri üzerine bir ferman bulunmaktadır.  Daha sonra IV. Murat döneminde odun ve kömür kethüdalığı da Eğin’e verilmiştir. Büyük şehirlerde Eğinliler halen bu geleneği sürdürmektedirler.

Nüfus

Kemaliye nüfusu, 16. yüzyıldan itibaren artmaya başlamış, 19. yüzyılda duraklamış 20. yüzyılda giderek azalma göstermiş. İlçe nüfusu büyük kentlere, özellikle İstanbul ve Ankara’ya verdiği göçler nedeniyle 3000’lere kadar düşmüş,  2016 yılında nüfusun 4900 civarında olduğu belirtilmiştir.

Kemaliye nüfusunun niceliğinden çok niteliği çarpıcı; okula yazma oranı yüksek bir ilçe olup, 65  profesör ile Türkiye’nin en fazla profesör çıkaran ilçe ünvanını kazanmış.

Konaklama  

Kemaliye’de ilçe merkezinde birisi belediye tarafından işletilen  üç otel,  ikisi eski Kemaliye evlerinden restorasyonu yapılan konukevi, öğretmenevi,  PTT ve Tedaş misafirhaneleri bulunmakta.

Kemaliye’de Gezilecek Yerler
Kemaliye Evleri

Kemaliye kuruluşundan bu yana çeşitli kültürlerin bir arada yaşama özelliğini evlerine de yansıtmış, yeşillikler arasında yer alan evler, doğal çevre ile uyumlu bir mimariye sahip.

Kemaliye evleri, ilçenin topoğrafik yapısına uygun olarak düşey olarak düşünülmüş, tek katlı evler yerine 2-4 kat arası inşa edilmiştir. Evler genellikle eğimli araziye yaslanmış. Mağ adı verilen 3, 3.5 metrelik aks sistemiyle yapılmıştır. Evlerin alt katı bahçe ile bağlantılı olup ve soğukluk, kiler ve odunluk olarak kullanılıyor Ana katlar, taş duvarın üstü ile başlayan ahşap katlar, yaşam alanları olarak düzenlenmiş. Divanhane, selamlık, sofa ve mutfak bulunur. Üst katlarda genellikle yatak odaları yer almakta. Damlar ise tarımsal ürünlerin işlenmesi ve kurutulması amacıyla kullanılmakta.

Kemaliye’de evlerin kapıları ve kapı tokmakları da  birer sanat eseri şeklinde yapılmış.

Kadıgölü Parkı

İlçe merkezinde yer alan Kadıgölü su kaynağı yanında yer alıyor.  Kaynaktan akan su şelale şeklinde ilçenin içinden akıyor. Akan suyu Kemaliye’liler soğutucu olarak kullanıyorlar. Suyun üzerinde eski ama halen faaliyette olan su değirmeni bulunuyor. Bu değirmende öğütülen undan satın alabilirsiniz.

Apçağa Köyü

Kemaliye’ye 6 km uzaklıktaki köy, Ahmet Kutsi Tecer’in babasının köyü. Apçağa’lılar şairin  “Orda bir köy var uzakta” şiirini yazdığı köyün bu köy olduğunu belirterek sahiplenmişler. Köyün girişine bu dizelerin yer aldığı bir tak yapmışlar.

Şairin adını bir sokağa ve kültür evine vermişler. Köyde bulunan evler restore edilmiş, bir de okuma odası yapılmış.  Köy bir gazete tarafından Türkiye’de görülmesi gereken 10 köy listesinde yer alıyor.  Kemaliye’yi ve Fırat’ı gören muhteşem bir manzaraya sahip.

Kemaliye’nin Arapgir tarafından girişinde kartal yuvası gibi bir kayanın üzerinde yer alan ve merdivenlerle ulaşılan ev de görülmeye değer.

Kemaliye Etnografya Müzesi

Daha önce bir Türk Halı Şirketi tarafından kullanılan bina,  1999 yılında Kemaliyeliler tarafından restore edilerek orta katta yaklaşık 600’e yakın eşya ve tarihi folklorik kıyafetin sergilendiği bir müzeye dönüştürülmüş.  Müzedeki eserlerin neredeyse tamamı bağış, bağışçılarının isimleri ile birlikte sergileniyor.

Taşyol

Fırat’ın aktığı Karanlık Kanyon’un 8.6 km lik sarp kayalıklarının yarılarak açıldığı, 5.5 km si tünel, 3.1 km si ise kayalık yamaç. Yolun yapımı, 137 yıl sürmüş. Bu yol ile İstanbul ve Ankara’nın 220 km daha yakınlaşması amaçlanmış. 1800’lü yılların sonunda kayalar yarılarak 300-400 metrelik patika bir yol yapılmış.  1949’da yolun yapımına tekrar başlanmış, Eğinliler bizzat yolun yapımında çalışmışlar, ancak parasızlıktan yol bitmemiş. 1960’larda yol yapımı yine durmuş.  1983’de yine başlanmış ve yine bitiriememiş, 1993’de İstanbul’da Taşyol’a yardım gecesi düzenlenmiş ve İl Özel İdaresi’nin de katkısıyla 2002 yılında yol nihayet açılmış. Bu sayede Karanlık Kanyon’un da turizme açılması sağlanmış .

Karanlık Kanyon

Karanlık Kanyon’u Taşyol ile birlikte değerlendirmek gerekir. Çünkü Taşyol, Karanlık Kanyon’un bir kenarında. Kanyonun uzunluğu yaklaşık 9 km ve kenarlarında yükseklikleri 800 metreye kadar ulaşan kayalar yer alıyor.  Bu kanyon, dünyanın en büyük kanyonları arasında yer almakta. Kanyon’da 2004 yılından beri her sene Doğa Sporları Şenlikleri düzenlenmekte, kanyonda botla, yaklaşık 1.5 saat süren gezinti  de yapılabiliyor.

Başpınar Köprüsü

Karanlık Kanyon’un üzerinde yer alan bu köprünün yapımı filmlere, dizilere konu olmuş. 1957 yılında yapılan köprü Keban barajının yapılması ile birlikte 1974 yılında su altında kalmış ve 23 köyün ulaşımı sekteye uğramış. 




Özellikle suyun azaldığı dönemlerde feribotlar çalışmayınca köylerde önemli  sıkıntılar yaşanmaya başlanmış. Yapılan etüd çalışmaları sonucu buraya bir köprü yapılmasının verimli olmadığı yönünde raporlar verilmiş.  Recep Yazıcıoğlu’nun Erzincan’a vali olarak atanmasıyla birlikte,  1993 yılında köprünün yapımına başlanmış.  Yöre halkının da büyük katkılarıyla 1997 yılında 83.5 metre uzunluğundaki köprü açılmış.

Ocak Köyü

Ocak Köyü, Kemaliye’ye 40,  Arapgir’e ise 23 km uzaklıkta modern ve örnek bir köy.  Önceleri Şeyhler köyü olarak bilinen köy için genelde Hıdır Abdal Sultan Ocağı ismi kullanılıyor.

Köy, 13. Yüzyılda, Hz. Muhammet soyundan gelen seyitlere tanının Yeşil Sarık sarma hakkına sahip Hıdır Abdal Sultan görüşünü benimseyen 12 haneyle kurulmuş.  Hz. Ali’nin torunu olan Hıdır Abdal Sultan anısına etkinlikler de düzenlenmekte.  Köy, Hıdır Abdal Sultan türbesi, kitaplığı, alışveriş merkezi, bir trafik kazasında hayatını kaybeden Ali Gürer anısına yapılan müze, konuk evi, aş evi, güneş enerjili hamamı, spor tesisleri ve helikopter pisti ile modern, görülesi  bir köy.  Ali Gürer müzesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı denetiminde bir özel müze. Müzede,  Mustafa Gürer’in özel koleksiyonu ve köy halkı ile çevre köylerden ziyarete gelenlerin bağışladıkları yaklaşık 1300 eser sergileniyor.  Müzenin açık bölümünde Atatürk büstü,  Türk büyüklerinin kabartmalı resmi ve tarım araçları yer alıyor. Giriş  ve üst katta yöresel bakır el sanatları, günlük kulanım eşyaları gibi etnografik nitelikli eserler yer alıyor. Üst katta ise kütüphane bulunmakta. 




Kemaliye’de Ne Yenir

Öncelikle Lökhane’de Lök adı verilen tatlıyı tatmalısınız. Bu  tatlı, dut, ceviz ve baldan yapılıyor, keskin bir dut tadı alıyorsunuz. Lökhane’nin hemen arkasında yöresel yemekler yapan bir restoran var. Burada bumbar, tirit, sırın, keşkek gibi  yöresel yemekler servis ediliyor. Ayrıca, Kemaliye’de etler çok lezzetli ve kebap yapan salonlar bulunmakta.

Kemaliye, doğasıyla, kültürüyle, tarihiyle güzelliğiyle  özel bir ilçe. Kışın karlı, baharda bahar çiçekleri ile bizim dolaştığımız Temmuz ayında yine yeşili taze meyve sebzesi ve yüksek vadiden Fırat Nehri, Keban Barajı ve Karanlık Kanyon görüntüsü ile her mevsim sizi bekliyor. Biz Kemaliye ve köylerine bir gün ayırdık. Karanlık Kanyonda bot turu yapamadık, Kemaliye ve Apçağa köyünde müzelerin içini gezemedik, Ocak Köyünde zaman geçiremedik. Yine de ülkemizde böyle özel bir doğa harikasını tanımış olmanın mutlu resmi ile geri döndük. 

 

2 thoughts on “Kemaliye Gezi Rehberi – Orda Bir Köy Var Uzakta

  • 25/07/2017 at 16:53
    Permalink

    Kemaliye’deki müze binasının aslında bir kilise olduğunu belirtseniz daha iyi olurdu.

    Reply
  • 26/07/2017 at 12:59
    Permalink

    Haklısınız, binanın tarihiyle ilgili kısa bir bilgi olabilirdi.. Esin Özkan

    Reply

Yorumlarınızı Buraya Yazabilirsiniz